sobota, 27 maj 2017 12:33

Wilk

Napisane przez lilith black moon
Oceń ten artykuł
(2 głosów)

Wszystkie cechy tego drapieżnego zwierzęcia - krwiożerczość, nocna i zimowa aktywność, nieposkromiona dzikość, przebywanie w obszarach leśnych ( tu jak nie raz wpomniałam wiąże się to z sacrum ) i tylko w bardzo wyjątkowych sytuacjach podchodzenie do GRANICY świata człowieka, związek z KSIĘŻYCEM, do którego wilki wyją, czyniły z nich istoty reprezentujące świat podziemny, dokąd mogły prowadzić dusze zmarłych. Cechy te pozwalały upatrywać w wilkach wcielenia demonów i złych mocy. 

 

 

 kulturach magicznych i myśli starożytnej wilk przedstawiany jest jako bestia. Podstawą takiej wizji są obserwacje zoologiczne i przesłanki mitologiczne. 
Najważniejsze opinie starożytnych na tematy zoologiczne zebrał Arystoteles. Wiele z nich odnaleźć można jeszcze w dzisiejszym myśleniu potocznym. Filozof pisał, że : 

„Pantera, podobnie jak wille, rodzi potomstwo ślepe" 



Co nie może zaskakiwać u istot związanych ze śmiercią i zaświatami. Zwyczaje żywieniowe drapieżcy budziły uzasadniony niepokój: wygłodzone wilki mogą bowiem atakować siedziby ludzi. Uważano także, że wilki 
„gdy czują głód, pożerają pewien rodzaj ziemi [...] Te zwierzęta nigdy nie tykają roślinnego pokarmu, chyba że chorują" 

Wiele wieków później średniowieczny autor pisał, iż 

„wilki czasem żyją ze zdobyczy, czasem żywią się ziemią, a niekiedy wiatrem" 


Zestawienie szczególnych upodobań ma podłoże w myśli mitycznej: zdobycz oznacza przelaną krew i zabijanie; ziemia reprezentuje porządek chtoniczny, wiatrowi zaś przypisuje się ogólnie funkcje mediacyjne . Zarówno skład pokarmów, jak i sposoby ich zdobywania wskazują na powiązania zwierzęcia ze sfera sacrum ( tu przypominam ,że sferą sacrum jest wszystko co c onie dotyczy swiata człowieka i terenów przez niego zamieszkanych – podział na sacrum i profanum jest wyłącznie podziałem chrześcijańskim ) , a przede wszystkim światem podziemnym . 
Legendy znane do współczesności głoszą, że wilk przeczuwając zbliżającą się śmierć porzuca swych towarzyszy, by ostatnie godziny spędzić w samotności .Przypisuje mu się również niezwykły spryt. Uważa się, że aby zmylić myśliwych, wilki w stadzie potrafią wędrować szeregiem, jeden za drugim, stawiając łapy w ślady poprzedników. Opinia ta znalazła min. zapis w polskim przysłowiu: 

„Szyje jak wilk przez pole" 

Wilki regularnie wyją w określonych porach nocy, zwłaszcza przy świetle księżyca. Ślepia wilka, którym przypisuje się magiczne moce, rzucać mają błyskawice, pomagające im dobrze widzieć w ciemności . Magnetycznie lśniące wilcze oczy w języku łowieckim nazywa się „lampami", a głowę - „latarnią" . 
Wilki pojawiają się w wielu wątkach mitologicznych. Najczęściej ukazuje się je w scenach pełnych gwałtu, krwi, wojennego zgiełku i wiąże z męskimi bóstwami wojennymi. Jednocześnie zwierzę łączone ze sferą śmierci może być szafarzem życia i płodności (rzymski Mars, bóg wojny i zabijania, był wcześniej czczony jako patron wiosny, który miał m.in. strzec przed napaściami wilków). 
Matka Apollina i Artemidy, Leto, często sama pojawiała się w wilczej postaci i jako wilczyca urodziła bogów. Sam Apollin także miał wilcze wcielenie, które odpowiadało mrocznej części jego osobowości. Pod Troją zsyłając śmierć i zarazę szeregi Greków dziesiątkował „Wilczuro-waty" Apollo Lykajos. Również bóg podziemi, Hades, ubierał się w wilczą skórę; samo zaś wejście do krainy umarłych przedstawione było jako paszcza wilka. W mitach hinduistycznych wilki są towarzyszami złowrogich bogów zniszczenia. Dla wyznawców Zaratustry wilk był zwierzęciem związanym z Arymanem i reprezentował całe zło jego królestwa. Germanie umieszczali wilki w otoczeniu boga wojny - Odyna (podobnie jak Rzymianie wiązali go z Marsem). 

Jemu też razem z psami i niekiedy ludźmi składano w ofierze wilki . 
Islandzka Edda przedstawiała niezwykle sugestywny obraz końca świata. Miał on być przesądzony przez kosmicznego wilka, który zerwie się z łańcucha . Edda mówi, że stanie się to wtedy gdy tylko rozerwie on magiczny pas, którym spętali go bogowie. Wilk ma wówczas pożreć światła niebieskie: połknąć Słońce i Księżyc. Sam Loki zaś dopełni ostatecznej zagłady Wszechświata, obracając go w bezpłodny popiół . Mity opowiadały też, że Loki, jeden z przeciwników Odyna, bóg fałszu i oszustwa, wcielał się niekiedy w Wika . Indianie północnoamerykańscy twierdzili, że wilk jest panem królestwa zmarłych. W niektórych mitologiach (także basenu Morza Śródziemnego) opowiada się o wilkach jako o przewodnikach dusz do krainy zmarłych. Są one jednak nie tylko psyćhopomposami, ale także egzekutorami wyroków wydawanych na zmarłych. Ludzi złych i tych, którzy za życia znęcali sie nad zwierzętami, natychmiast miały rozszarpywać wilki . 
Słowianie w swym świątecznym kalendarzu (późną jesienią i w styczniu-lutym) mieli dni poświęcone OGNIOWI i wilkom . Czcili więc różne epifanie oraz wcielenia bóstw gromowładnych i ich przeciwników, bogów świata podziemnego. Aby zyskać przychylność wilków, składano im w ofierze kozę , także łączoną z krainą zmarłych. Drapieżnik powinien był pożreć ofiarę pozostawianą dla niego na krzyżowych drogach, miejscu granicznym i poświęconym tym bóstwom, które były przewodnikami do krainy śmierci. 
W mitologiach wielu ludów wilka uważano za zwierzę totemiczne. Praprzodek rodu mógł bezpośrednio pochodzić od wilka bądź też, gdy znajdował się w puszczy, zaprzyjaźniał się z nim. Mity indiańskie opowiadają o przypadkach porywania przez wilki synów wodza i wychowaniu ich przez zwierzęta. I w tych opowieściach powtarzają się podobne skojarzenia: wilk, dzikie zwierzę, należąc do strefy śmierci wpisany jest w porządek odmienny od świata śmiertelników. Praprzodek czy dziecko wodza potrzebuje przewodnika, zwierzęcego sobowtóra, który po rytualnej czy symbolicznej śmierci i przejściu obrzędów inicjacyjnych poprowadzi go do innego życia. Dzikość wilka odpowiada nieludzkiej krainie, do której musi trafić każdy, kto ma zostać poddany procesowi transformacji (z tego powodu mawiano, że ludzie pośredniczący w kontaktach z sacrum mają zdolność przeistaczania się w zwierzęta; tak działo się z szamanami, w wilki mieli się też zamieniać kapłani Zeusa). 
W porządku mitów antropogonicznych i opowieści genealogicznych zwierzęcy przodkowie czy kulturowi bohaterowie są często przedstawiani jako wilki. Zakładając ród czy plemię muszą wyposażyć ludzi w rozmaite właściwości, ale przede wszystkim przekazują im niezbędną do życia wiedzę. Najważniejszą odkrywaną im tajemnicą jest komplementarność życia i śmierci. Człowiek opuszczający nieludzki świat sacrum, tworząc swoje królestwo, zanurza się w dwoistości wszystkiego, co dotknięte przez upływający czas . Oznacza to, że musi zrozumieć, iż w swoim życiu skazany jest na nieredukowalną opozycję seksu i umierania. Wilczy przodkowie uczyli tej podstawowej prawdy o życiu, które wiąże się z przelewaniem krwi. W wielu kulturach wojownicy nazywali siebie wilkami, a wyruszając do walki przywdziewali nawet wilcze skóry. Także wielu bohaterów kulturowych, wodzów drużyn byk) przedstawianych pod postacią wilka bądź z wilczą głową lub jego ciałem . W średniowiecznej heraldyce wilk bądź jego głowa często stawały się ważnym elementem ikonicznym. Jak zawsze w języku herbów miał on symbolizować nie zwierzę, ale niezwykłe cechy, jakimi tradycyjnie obdarzony jest cały ród . 
Szczególne znaczenie przypisywane wilkowi w wielu kulturach dobrze ilustrują opowieści o przemianach człowieka w to zwierzę. Odchodząc na pustkowie, tzn. symbolicznie umierając, bądź postępując jak wilk i jedząc ludzkie mięso człowiek opuszczał ludzką ekumenę i stawał się bestią. Od tej chwili porzucał Kulturę i wpisywał się w porządek Natury. Dopiero wtedy, gdy zdobył odpowiednią wiedzę czy też kwalifikacje, mógł powrócić do świata śmiertelników i powtórnie narodzić się już jako nowy człowiek . 
Pliniusz przytoczył fabuły popularne w basenie Morza Śródziemnego, w różnych odmianach znane też z zapisów folklorystycznych. Mężczyznę z pewnego rodu doprowadzano nad brzeg jeziora. Tam się rozbierał , wieszał ubranie na dębie , przepływał na drugą stronę i odchodził na odludzie, gdzie zmieniał się w wilka. Przez dziesięć lat żył w towarzystwie zwierząt. 
„Jeżeli w tym czasie potrafił się wstrzymać od zetknięcia z ludźmi, powracał do tegoż jeziora i po przepłynięciu go odzyskiwał dawną postać". 

Historyk przytoczył też fabułę o człowieku, który w trakcie obrzędów, gdy składano ofiarę z ludzi, 
„skosztował wnętrzności zabitego chłopca i zmienił się w wilka, a po dziesięciu latach odzyskał swą dawną postać" .

 Zdarzenia opisane przez Pliniusza układają się w szczególny mityczny scenariusz inicjacji. Człowiek, który spróbował ludzkiego mięsa, a właściwie zjadł część ofiary przeznaczonej dla bogów, stawał się nieczysty, bo naruszył tabu. O tym samym traktuje opowieść o człowieku rozebranym do naga (nagość odwzorowuje sytuację wyjścia poza Kulturę), przeprawiającym się na drugą stronę jeziora . Przekroczenie granicy, zamiana w wilka oznaczają, że człowiek wyłączony został ze zwyczajnego świata i znalazł się w stanie dzikości. Po drugiej stronie jeziora zawieszone zostają ograniczenia ludzkiej kondycji i rozciąga się obszar niezróżnicowanego chaosu śmierci. Mity o wilkołakach podejmują podobne kwestie. Człowiek bywa zamieniony w wilka w wyniku rzucenia czarów; może się tak stać również dlatego, że „św. Jerzy rzuci nań wilczą skórę". W Armenii powiadano, że nocą na złe kobiety z nieba spadają wilcze skóry, które zamieniają je w wilczyce . 
Wilkami ludzie stają się tylko w szczególnych chwilach. Oprócz mitów inicjacyjnych mówią o tym wierzenia związane z wigilią Św. Jana i świętami Bożego Narodzenia. W tych niezwykłych, przełomowych momentach cyklu rocznego, gdy sacrum wpisuje się w porządek świata śmiertelników, może dokonać się przemiana ludzi i zwierząt Nie może dziwić, że w zwyczajach słowiańskich wilki, reprezentujące groźny świat świętości, znajdowały się wśród istot zapraszanych magicznymi zawołaniami na wieczerzę wigilijną . W geście wprowadzania innego porządku do uporządkowanej przestrzeni przywołuje się na wieczerzę Jezusa, Matkę Boską, św. Józefa, zmarłego członka rodziny, przypadkowego gościa, dziada . W misteriach, jakimi były wędrówki kolędników, także pojawiały się niepokojące, hybrydyczne postacie ubrane w wilcze skóry. Wilk był w nich uosobieniem zła, groźną, krwiożerczą bestią szkodzącą ludziom. Jednocześnie widziano w nim obcego — „leśnego włóczęgę", bez stałego miejsca, do jakiego byłby przypisany . 
Należąc do nieludzkiego obszaru zaświatów dzikie zwierzę też moce płodności i rozrodczości, ulokowane według kultur magicznych w świecie podziemnym. Wilk wzbudzał lęk wynikający z bardzo realnego zagrożenia życia człowieka i jednocześnie fascynował jako istota pochodząca z mrocznych zaświatów. Te ambiwalentne emocje znajdują wyraz w zachowaniach wiązanych z kultem płodności. 
Legendarnych założycieli Rzymu, Romulusa i Remusa , wykarmić miała wilczyca.

Mit założycielski mówi o inicjacji, która rozgrywa się w nieludzkim świecie Natury. Jej efektem jest dojrzałość młodzieńców, którzy podejmują wielkie zadanie początkowania nowego życia. Biografia bohaterów odpowiada jednocześnie początkom miasta, wyłonieniu się noweej rzeczywistości z niezróżnicowanego chaosu. W mitycznym czasie początku ustanowiony zostaje ład , tzn. stworzony i uporządkowany świat człowieka. Motyw karmiącej wilczycy mówi o życiowej, rozrodczej energii przypisanej do świata podziemnego i niezbędnej do tego, by świat mógł się narodzić, a potem cyklicznie odradzać Podobne wątki znane są z innych kultur. Staroirańska legenda mówi o wilczycy, która wykarmiła jednego z bohaterów; w chińskim micie wilczyca żywiła chłopca uratowanego przed wrogami, potem została jego żoną i dała mu dziesięciu synów, ci zaś zapoczątkowali najważniejsze rody Chin. Podobne opowieści przechowały się w tradycjach Mongołów i Indian . Również Grecy sądzili, iż niektóre z dzieci boga Apollina zrodzone z kobiet miały być wykarmione przez wilczyce . W Rzymie 15 lutego obchodzono luperkalia, święto oczyszczenia i płodności, poświecone Faunowi Luperkusowi . Ich celem było zarówno zabezpieczenie sie przed agresją ze strony wilków, jak i troska o ich przychylność, co miało zapewniać powodzenie i szczęście. Także w polskiej obrzędowości ludowej wilk pojawia się w chwilach, gdy rozstrzygają się losy nad-chodzącego roku, gdy magicznie trzeba zadbać o obfitość plonów, rozrodczość zwierząt powodzenie w gospodarce. Wilka zapraszano do wigilijnego stołu. Wygłaszane formuły kryły w sobie lęk przed złowrogim szkodnikiem i potrzebę cieszenia się względami zaświatów. Według XIX-wiecznego zapisu uczestnicy wieczerzy 
„Ciskają groch na ścianę wykrzykując :Wilku, wilku, chodź do grochu; jak nie przyjdziesz, to nie przychodź aż do siego roku" . 
Wilk, atrybut bądź epifania bogini płodności i życia, miał moc zapewniania obfitych plonów. Według średniowiecznego encyklopedysty jego siły witalne miały być ulokowane w ogonie. Była to 
„kępka sierści miłosnej, którą zwierz wyrywa zębami, gdy obawia się złapania". 
Temu przekonaniu należy przypisać fakt, iż zwierzę to pojawia się w pewnych zwyczajach żniwiarskich: w wielu kulturach europejskich wilkiem nazywano kobietę zawiązującą ostatni snopek. 
Połączenie przypisywanych wilkowi znaczeń śmierci i płodności widoczne jest w fakcie pojawienia się wilków w momentach rytualnej transformacji. W Rzymie wilcze sadło stosowano w ceremoniach weselnych. W folklorze rosyjskim wołk to nazwa wilka, ale też i drużby PANNY MŁODEJ . Opowiadano także, iż orszaki ślubne były szczególnie częstym obiektem ataku wilków . Bajki, a wcześniej najdawniejsze mity inicjacyjne podają, że zdarzało się, iż wszyscy uczestnicy wesela bywali zamieniani w stado wilków. Uczestniczyli wszakże w obrzędowym wprowadzeniu młodych w tajemnice życia i śmierci oraz w nadawaniu im nowego statusu. 
Praktyka językowa, zapewne wcześniejsza niż średniowieczna łacina, wiąże wilka z seksem. Otóż łaciński wyraz lupa oznaczał jednocześnie wilczycę i prostytutkę, nierządnicę (stąd wzięło się późniejsze lupanar, czyli „dom publiczny"). To połączenie wskazuje nie tylko na lubież-ność, pazerność i drapieżność kobiet lekkich obyczajów, ale odsyła także do głębokich znaczeń miłości erotycznych, przypisywanych w kulturach magicznych do sfery nocy i uważanych za źródło rytualnej nieczystości. Pamiętać trzeba, iż nie tylko klasyczna starożytność znała instytucję rytualnej prostytucji, która odbywała się na terenach przyświątynnych. Rozpasanie, zaniechanie normalnej w społeczeństwie reglamentacji seksu, następowało wtedy, gdy wkraczało się w szczególny obszar sacrum — przed wielkimi świętami, ale też w okresie karnawału. 
Tabu zabraniające/ poza sytuacjami obrzędowymi, wypowiadania imienia drapieżnika (odnosiło się ono również np. do NIEDZWIEDZIA), utrwalone zostało w licznych przysłowiach (np. „Nie wywołuj wilka z lasu"; „O wilku mowa, a wilk tuż"). O wiele bezpieczniej było, podobnie gdy mowa była o demonach czy diabłach, zastępować imię neutralnym zaimkiem: on, ten . Wierzono, że wywołany w niewłaściwym momencie mógł się zjawić rzeczywiście, niosąc ze sobą śmierć i chaos reprezentowanych przez siebie zaświatów. W pewnych ściśle określonych sytuacjach należało go jednak wezwać. Wcielone weń moce były np. pożądane wtedy, gdy należało zadbać o płodność ziemi bądź zabezpieczyć życie w obliczu zagłady .W wilkach, nie dających się oswoić dzikich zwierzętach, widziano najczęściej 
wcielenie istot demonicznych. Takie ich znaczenie ugruntowane było już w mitach eschatologicznych, zapowiadających koniec świata bądź opowiadających o psyćhopomposach, dopełniających wyroku na duszach złych ludzi. To, że padlinożerne wilki widywano często na polach bitew, gdy pożerały leżące tam trupy, nie tylko nakazywało widzieć w nich istoty nieczyste, ale również dostrzegać w nich krwiożercze i złowrogie demony. Łacińskim słowem lupula („mały wilk") nazywano niekiedy czarownice. W ludowych wierzeniach niemieckich znane było przekonanie, że na sabat czarownice przybywały na grzbietach wilków. Wyobrażano sobie jazdę na wilku jako podróż w zaświaty. „Pasażerka" siedziała na nim twarzą do ogona. Czynności wykonywała odwrotnie, niż to sie czyni w zwyczajnym świecie. Podążała tyłem ku śmierci i przeciw życiu kierunku. Wierzenia słowiańskie mówiły, że jako wilki (czasem puchacz) ukazują się demony leśne, mogące rzucić chorobę na człowieka, który nieopatrznie zapuścił się w leśne bezdroża 

W XV-wiecznej Kolonii, gdy egzorcyzmowano człowieka opętanego przez demony, zobaczono, jak jeden z nich opuszczał ciało swej ofiary właśnie pod postacią wilka . 
Zwierzęciu tak mocno powiązanemu ze światem przypisywano także szczególne właściwości magiczne . Wykorzystywano w tym celu drapieżność, krwiożerczość i odwagę wilka. 
Reprezentując świat śmierci wilk samym swoim pojawieniem zapowiadał zbliżające się nieszczęścia. Samo zobaczenie wilka odczytywano jako zdarzenie wróżebne: przebiegające drogę zwierzę uważano za zły omen . Dla Rzymian nagłe pojawienie się wilków było najgorszym prognostykiem. Uważano, że wróżą one zło każdemu, kto się z nimi zetknie. Od antyku znane jest wierzenie, że jeśli wilk zobaczy człowieka, zanim ten jego spostrzeże, człowiek z pewnością oniemieje . Skutek taki wynikał zapewne stąd, że „grobowa cisza" należy do metonimicznych przedstawień zaświatów, które zwierzę reprezentuje. Gdy zaś szczęśliwie stanie się odwrotnie, to wilk „traci swą dzikość i nie może uciec" . 
Grecy uważali, że noszenie szaty zrobionej z wełny owcy, którą rozszarpał wilk, sprowadzi nieszczęście na tego, kto ją nosi. Najlżejszą tego konsekwencją będzie podrażnienie skóry lub wysypka . Wierzenia słowiańskie głosiły, że poduszka lub podgłówek z wilczej skóry sprowadza sen na tych, którzy mają kłopoty z zasypianiem.W polskim folklorze zapisano opinię, że gdy w otwór wlotowy ula wsadzi się wysuszoną krtań wilka, to pszczoły przez nią przechodzące nabędą siły, napadać będą na sąsiednie ule i przynosić łupy do siebie . Wierzono także, że gdy dziecku podaje się jabłko przez wilczą gardziel, to stanie się ono tak silne jak wilk . 
Reprezentujący świat podziemny wilk, w którym widziano wcielenie mocy demonicznych i zaświatowych, był wykorzystywany w walce przeciw demonom, urokom i wszelkim nieszczęściom. Wiara w skuteczność wykonywanych ze zwierzęcia apotropeionów opierała się na przekonaniu o szczególnych właściwościach odstraszających, uzdrawiających i witalnych wszystkiego, co pochodziło z krainy zmarłych . Wilk choć sam podejrzewany, że jest upostaciowaniem demonów, czasem bywał przedstawiany jako ich pogromca. Według wierzeń serbskich wilki mają pożerać groźne demony-wiły; strzec też mają przed demonami, jakie rodzą się z „nieczystych zmarłych" - dusz przedwcześnie zmarłych dzied-nie-chrzczeńców. W Armenii istniało przekonanie, że gdyby wilki nie pożerały bezustannie demonów, te z pewnością zniszczyłyby świat . 
Aby uchronić szczególnie zagrożone (np. wtedy, gdy w danej rodzinie dzieci zbyt często umierały lub były chorowite), nadawano mu IMIĘ Wilk (serbskie Vuk, rumuńskie Lupul). Według bułgarskich wierzeń ludowych 
„Gdy się której kobiecie nie chowają dzieci, tedy nadaje ona niemowlęciu imię Wilk, bowiem sądzi, że jej dzieci są pożerane przez [...] czarownice, co na wilka nie odważą się napaść" . 

Wilk występuje tu więc jako istota symbolizująca zdrowie i moce witalne, przypisane do zaświatów wolnych od czasu i destrukcji . Toteż Serbowie chcąc uodpornić noworodka, przeciągali go nad wilczą skórą . 
Zakopany przy oborze wilczy ogon miał chronić trzodę przed atakiem wilków . W niemieckiej tradycji ludowej istnieje przekonanie, że przeciw zmorom, nocnym demonom nękającym ludzi pomoże zawieszenie na szyi korali lub wilczego zęba albo też przykrycie się wilczym futrem . Części wilczego ciała mogły być również wykorzystywane wtedy, gdy chcia no posiąść właściwości przypisywane zwierzęciu. Posiadanie, noszenie a niekiedy zjedzenie kawałka wilka miało spowodować przejście pożądane cechy na człowieka. 
Bułgarzy dla dodania sobie odwagi nosili zaszyte w ubrania wilcze serce lub oko. W Rzymie niemowlętom zawieszano na szyi wilczy ząb, co miało ułatwić ząbkowanie a później zapewnić niezwykłą twardość i wytrzymałość zębów . 
Niekiedy używano części wilczego ciała do praktyk medycznych. 
Pliniusz odnotowała że w starożytności rozpowszechnione było przekonanie, zgodnie z ktorym przeciw suchotom pomagać miało między innymi spożywanie wilczej wątroby podawa nej z winem . Słowianie wierzyli, że przy szczególnie uporczywych chorobach gardł skuteczna jest święcona woda przelana przez wilczą krtań . 
Obrona przed wilkami wymagała stosowania procedur, które mogłyby uruchomić moc zdolną przeciwstawić się demonicznym siłom zwierzęcia. 
W Bułgarii znane były zabiegi magicznego zaszywania. Kobieta zaszywała połę swojej sukni. W trakcie tej czynności ktoś powinien ją spytać o to, co robi. Ona zaś trzykrotnie zapytań odpowiadała: 
„Zaszywam uszy wilkom, aby nie słyszały owiec, kóz, cieląt". 
Potem kolejno mówiło się o zaszywaniu oczu i paszcz wilczych .Zgodnie z wierzeniami znanymi w całej Europie w celu zabezpieczenia zwierząt przed wilkami i innymi drapieżnikami należało przed pierwszym wypasem obrysować „inwentarz magicznym kołem, posługując się odpowiednim do tego narzędziem (święconą kred; miotłą, zębem bron itp.) . 


Bibligrafia : 
1. Arystoteles , „ Zoologia „ , 1982 Warszawa , str : 322 , 
2. Latini , „ sarbiec wiedzy „ , 1992 , Warszawa , str. 189 
3. Derwich , Cetwiński , „ Herby , legendy ,dawne mity „ Wrocław 1989 , str . 156 
4. Evans , „ Naturalna historia nonsensu „ , str.40, 71 
5. Dynak , „ Łowy , łowcy i zwierzyna w przysłowiach polskich „ Wrocław 1993 ,str: 129, 130 
6. Mty narodów mira , t 1 , Moskwa 1987 -1988 ,str. 242 
7. Lips ,” Księga Indian „ , Warszawa , 1989 , str.287 
8. Moszyński , „ kultura ludowa Słowian , t.2 , warszawa 1967 , str.264, 277, 283, ,572 , 573, 544,741, 302: t.1 , str 242 
9. Pliniusz , „ Historia naturalna „ , Wrocław 1967 , str .106,107 
10. Godula , „Od Mikołaja do Trzech Króli „ , Krakow , 1994 , str.40 , 48 
11. Zadrożyński , „Powtarzać czas początku „ , t.1 Warszawa 1985-1988 , str .53 
12. Urbańczyk , „ Dawni Słowianie .Wiara i kult „ Wrocław , 1991 , str. 113 
13. Biegeleisen , „ lecznictwo ludu polskiego „ , Kraków ,1929 , str.212 

Czytany 383 razy Ostatnio zmieniany poniedziałek, 05 czerwiec 2017 17:10

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.

Polecamy:

Wróżka
Lilith

Rytualista
Canis

 

Czat
Ezoteryka 

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.