piątek, 02 październik 2009 00:00

Amulety w folklorze

Napisała 
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Nie tylko kultury starożytne znały i stosowały najróżniejsze amulety i talizmany. Można ich znaleźć bardzo wiele właściwie w każdym folklorze społeczności historycznych i współczesnych. Stosowanie amuletów i talizmanów było i jest szczególnie popularne w niektórych grupach zawodowych - takich jak np. gracze hazardowi czy marynarze. Chociaż nikt już nie pamięta dlaczego kominiarze czy czterolistna koniczyna przynoszą szczęście.

 

Łapy i zęby aligatora stosowane są w południu Stanów Zjednoczonych jako amulety przynoszące szczęście w grach hazardowych. Podobnie do szerzej znanej króliczej łapki, noszona jest jako breloczek lub składnik toreb mojo, gdzie obok niej znajdują się takie akcesoria jak grzechotka grzechotnika, zęby borsuka, serce nietoperza, gałka muszkatołowa, różnorakie zioła i magnetyt. Łapka aligatora jest amuletem czysto amerykańskim, ponieważ gad ten występuje wyłącznie na tym kontynencie. W innych folklorach nie zastępowano jej łapą krokodyla czy kajmana, stosowano natomiast zioła o wyglądzie zaciśniętej dłoni. Kuzyn aligatora, krokodyl, pojawia się za to na tajlandzkim amulecie przynoszącym szczęście i wzmacniającym moc osobistą. Ząb aligatora, podobnie jak łapa, dodawany jest do wuduistycznych torebek mojo, w celu zapewnienia posiadaczowi szczęścia w hazardzie. Zęby innych zwierząt, takich jak borsuk i niedźwiedź, także uznawane są za przynoszące szczęście w grze.

Spotkanie kominiarza w Nowy Rok zwiastuje szczególne szczęście. Dlatego ich wizerunek umieszczano na kartach z życzeniami świątecznymi i noworocznymi, a także śpiewano piosenki. W środkowej Europie nie obchodzono Nowego Roku aż do XVII w. Świętowano go na Boże Narodzenie lub w dzień Św. Mikołaja. W dzień nowego Roku obdarowywano osoby pełniące przy domu różnorakie obowiązki, niebędące jednak w stałej służbie, w tym także kominiarzy. W zamian obdarowywani wręczali karteczki z życzeniami szczęścia. Spotkanie kominiarza w Nowy Rok zapowiadało wyjątkowe powodzenie, zwłaszcza jeśli podarował nam bilecik z życzeniem. Na szczęście noszono także breloczki i wisiorki z postaciami kominiarza, a także robiono figurki z suszonych śliwek, wręczane jako dodatek do prezentów pod choinkę. Czasami kominiarzom towarzyszą szczęśliwe prosiaczki. Na wielu starych kartkach z Niemiec, Austrii czy Węgier, obok kominiarzy często pojawiają się muchomory. Kominiarze na takich kartkach to często złotowłose dzieci, rozrzucające z koszyka symbole szczęścia i powodzenia - czterolistne koniczyny, podkowy, pełne sakiewki oraz biało-czerwone muchomory (łacińska nazwa Amartio muscaria). W Europie Środkowej te dekoracyjne, chociaż trujące grzyby uznawane były za symbol szczęścia. Szamani z tych regionów stosowali muchomory jako środek halucynogenny w swoich magiczny działaniach.

W Nepalu i Tybecie znane były amulety zwane gau, pudełka życzeń. Takie amulety stosowane były także w starożytnym Egipcie. Pudełko życzeń zawędrowało później do Europy i USA. Miało przeważnie niewielkie rozmiary i było wykonane z metalu np. polerowanego mosiądzu. W środku umieszczano trójwymiarowy amulet, taki jak czterolistna koniczyna, "klucz do serca", słońce, półksiężyc lub inne astrologiczne symbole szczęścia. Pudełko życzeń można było także wykonać z papieru lub kartonu i wpisać w nie swoje życzenie. Gotowe pudełka do wycięcia i sklejenie można było kupić w sklepie na przełomie XIX i XX w. kiedy tego typu gadżety były bardzo popularne. Można posłużyć się specjalnie wybranym albo wykonanym samodzielnie pudełeczkiem, aby wypróbować działanie tego amuletu. W tym celu trzeba na kawałku papieru napisać, jak najładniejszym charakterem pisma, swoje życzenie, obawy, imię i cel, a następni złożyć kartkę bardzo starannie w jak najmniejszą kosteczkę. Papier ściskamy w dłoni, zamykamy oczy i powtarzamy swoje życzenie z cała mocą, na jaką nas stać. Karteczkę chowamy do pudełeczka, w którym będziemy bezpiecznie je przechowywać aż życzenie się spełni.

Kotwica - zazwyczaj z kawałkiem liny - symbolizuje wiele różnych znaczeń, niekoniecznie magicznych. Z oczywistych przyczyn była i jest symbolem przeróżnych organizacji związanych z żeglugą. W bogatej symbolice wolnomularzy kotwica występuje razem z księgą i złożonymi rękami bądź sercem, reprezentując trzy biblijne cnoty: wiarę, nadzieję i miłość. Księga oznacza wiarę, kotwica - nadzieję, a serce lub dłonie - miłość.

Jako amulet kotwicę nosi się przede wszystkim w celu zapewnienia sobie bezpiecznej podróży. Powszechnie stosowana jest także jako breloczek samochodowy - w ten sposób auto ma swoją bezpieczną kotwicę. Inne zastosowanie kotwicy jako amulet można znaleźć w hoodoo. Tutaj gwarantuje ona nie tylko bezpieczną podróż, ale także szczęśliwy powrót do domu, a zatem także wierność i udane życie rodzinne. Wkłada do torebek mojo kotwica zapewnia szczęście małżeńskie. Specjalne świece hoodoo odlewane są w kształcie kotwicy lub ozdabiane tym symbolem. Zapewniają one silne miłosne "zakotwiczenie" i stałość związku.

Zęby borsuka, szczególnie kły, są często wkładane do torebek mojo w celu zwiększenia szczęścia w grach hazardowych. Zęby innych zwierząt, takich jak aligatory i niedźwiedzie, również mają przynosić szczęście graczom, podobnie jak grzechotki grzechotników, gałka muszkatołowa, pięciornik, korzeń Jana Zdobywcy czy magnetyty. Jednak borsuk w przeciwieństwie do innych zwierząt znany był też w dawnej Europie, gdzie uznawany był za zwierzę totemiczne. Zęby borsuka oprawione w metale szlachetne były powszechnie noszone poprzez sportowców i hazardzistów jeszcze w XIX w.

Nietoperzowy orzech, zwany także diabelskim strąkiem, głową kozy, byczym orzechem lub bizonim orzechem, jest strąkiem wodnej rośliny azjatyckiej, Trapa bicornis, mylonej czasem z kasztanem wodnym. Czarny i lśniący, ma długość około 6 cm. Kiedy się go ususzy i namaści olejem, struktura jego powierzchni przypomina kasztan. Ma ciekawe właściwości optyczne - w zależności od punktu widzenia strąk przypomina nietoperza z rozłożonymi skrzydłami lub byka, a do tego po jednej lub obu jego stronach rysuje się demoniczna twarz. Twarze po obu stronach strąka wyglądają zazwyczaj inaczej. Chociaż nasiona nietoperzowego orzecha są jadalne po ugotowaniu, w Stanach Zjednoczonych jest on rzadkością i stosuje się go pojedynczo do celów magicznych. Mimo, że nie pochodzi z Afryki, hoodooiści zaadoptowali go, podobnie jak inne elementy, do swojej wielokulturowej tradycji. Nietoperzowy orzech strzeże przed złem. W tym celu umieszcza się go przy drzwiach, a najlepiej przed nimi od strony zewnętrznej. Dodawany jest także od mojo służących łamaniu uroków i klątw. Nietoperzowy orzech robi wrażenie już samym wyglądem.

Na południu Stanów Zjednoczonych jeszcze do niedawna mężczyźni nosili w kieszeni spodni kasztany "na szczęście". Magiczna doktryna podobieństw mówi, że naturalne obiekty ujawniają swoje właściwości przez kolor, kształt, strukturę bądź znaki. Być może dlatego kasztany, przypominające jądra, uznawane były za sprzyjające męskiej potencji. Dodatkowo kasztany mają zapobiegać reumatyzmowi i bólom głowy. Tradycja ta pochodzi z Europy i prawdopodobnie stamtąd zawędrowała do USA, przenosząc wierzenia z kasztanowców europejskich na amerykańskie. W hoodoo kasztany noszone w kieszeni pomagają w osiąganiu sukcesów finansowych, a także sprzyjają szczęściu w grze. Do gry w karty kasztan był specjalnie preparowany, drążono w nim dziurkę, wlewano do niej rtęć i zalepiano woskiem.

 

Muszla kocie oko to dolna lub górna część muszki morskiego małża zwana także muszlą turbanową lub turbo. Te muszle są szeroko stosowane w Europie i na Środkowym Wschodzie jako amulety chroniące przed złym okiem, prawdopodobnie przede wszystkim dlatego, że swoim wyglądem przypominają oczy. Występują w dwóch odmianach kolorystycznych: czerwonobrązowej i zielonkawej. W epoce wiktoriańskiej muszle kocie oczy były wykorzystywane w biżuterii mającej magiczne właściwości strzeżenie przed urokami. Ponieważ mają naturalny kształt kaboszonu, łatwo dawały się wprawiać w srebrne bądź złote broszki, wisiorki i pierścionki. Robiono także bardzo skomplikowane klejnoty, w których łączono muszle na różne sposoby. Tego typu biżuteria była szczególnie popularna w krajach żeglarzy dalekomorskich, takich jak Wielka Brytania. Często marynarze kupowali bądź robili biżuterie dla swych ukochanych w kraju. W USA muszle kocie oczy dodawane są do mojo jako amulet chroniący przed urokami i zdejmujący klątwy. Wiara w uroki pochodzi z Bliskiego Wschodu, skąd zawędrowała do Europy, a stamtąd do Ameryki, gdzie przeniknęła na stałe od magii hoodoo.

Jeden z najpopularniejszych olejków hoodoo nazywa się olejkiem szybkiego szczęścia. Odradzam namaszczanie nim torebek mojo, dodawanie do kąpieli, mydła, płynu do mycia podłóg i prania. Składa się między innymi z cynamonu, wanilii i pomocnika baldaszkowatego. W hoodoo istnieje wiele linii magicznych produktów obejmujących tą samą nazwą olejki, proszki, mydła itp. takie jak goofer czy van van.

Czterolistna koniczny jest to jeden z najpopularniejszych amuletów związanych ze szczęściem, między innymi z powodu właściwości liczby cztery. Jest to liczba związana z kwadratem, symbolizuje cztery strony świata, cztery wiatry, cztery pory roku, cztery żywioły, cztery temperamenty, cztery rajskie rzeki, czterech ewangelistów, cztery fazy życia (dzieciństwo, młodość, dojrzały wiek, starość). Koniczynę po znalezieniu należy zasuszyć i nosić przy sobie np. w portfelu. Koniczyna pięciolistna wróży rychłe i udane małżeństwo, natomiast koniczny o większej ilości liści, na szczęście rzadko spotykana, wróży nieszczęście. Wizerunek czterolistnej koniczny widnieje na monetach i innych amuletach przynoszących szczęście, można także nosić wykonane z metali i kamieni szlachetnych wisiorki o tym kształcie.

Weszło w zwyczaj, że na kolejne rocznice ślubu małżonkowie otrzymują prezenty wykonane z określonych materiałów. Ma to swoje korzenie w tradycji, chociaż w ostatnim czasie zasady uległy niewielkiej modyfikacji.

Amulety w folklorze

Rok Tradycyjny Nowoczesny
1 papier zegarek
2 bawełna porcelana
3 skóra kryształ
4 Jedwab kwiaty, urządzenia
5 drewno sztućce
6 Słodycze żelazo drewno
7 Wełna miedz Zestaw na biurko
8 Brąz guma obrusy
9 ceramika skóra
10 cyna Biżuteria z brylantami
11 stal Modna biżuteria
12 len perły
13 koronka tekstylia
14 Kość słoniowa Złota biżuteria
20 porcelana platyna
25 srebro srebro
30 perły perły
35 koral jadeit
40 rubin rubin
45 szafir szafir
50 złoto zloto
55 szmaragd szmaragd
60 diament diament

Arabskie amulety zapewnić mają noszącemu opiekę i pomoc zewnętrznych mocy (chodzi tu przede wszystkim o pomoc Allacha lub Mahometa). Są noszone na co dzień, przeważnie schowane pod ubraniem, zawieszone na szyi lub ramieniu. Amulety najczęściej wykonane są z jadeitu i agatu, półszlachetnych kamieni stosunkowo łatwych w obróbce. Jest to bardzo ważne, ponieważ podstawowym elementem amuletów i talizmanów islamskich jest kaligraficznie rzeźbione znaki i amulety. Najczęściej jest to fragment Koranu lub innego religijnego tekstu, wyryty wyszukanym artystycznym pismem. Najstarsza amulety nie są w niczym osadzone. Późniejsze oprawione w srebro (dla mężczyzn) i złoto (dla kobiet). Istnieją także amulety całe rzeźbione w srebrze, przypominające europejskie otwierane medaliony. Przeważnie amulety mają ogólne zastosowanie - obdarzenie zdrowiem, powodzeniem i ochroną.

Czytany 1465 razy Ostatnio zmieniany niedziela, 11 marzec 2012 02:46

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.