niedziela, 14 luty 2010 00:00

Mitologia chińska - koło czasu, znaki zodiaku

Napisane przez
Oceń ten artykuł
(4 głosów)

 

Czas

Czas dla Chińczyków miał postać koła - niezmiennego, powtarzalnego cyklu (60 lat) stale wracającego w te same punkty. Przy oznaczaniu upływu kolejnych lat posługiwano się kombinacją 12 znaków tzw "znaków ziemskich" i 12 znaków tzw "znaków niebiańskich". Z obydwiema grupami znaków nie wiązano żadnych konkretnych znaczeń. Łacząc jedne z drugimi uzyskiwano dwuznakowe oznaczenia (np "jia-zi" dla pierwszego roku cyklu i "gui-hai" dla ostatniego, sześciesiątego, roku cyklu). Znaki niebiańskie zawsze znajdowały się na pierwszym miejscu w tej kombinacji.

 

Do każdego ze znaków ziemskich przyporządkowano jedno z dwunastu zwierząt zodiakalnych. (system opisany w "Rozważanaich" Wang Chonga około I w n.e. co jednocześnie pociąga za sobą wniosek, że jest to rodzimy system chiński poprzedzający indyjskie wpływy i rozwój buddyzmu na tych terenach).

Chińskie koło czasu

Przyporządkowanie zwierząt znakom ziemskim wygląda w następujący sposób:

Znak ziemskiZnak niebiańskiZwierze
zi shu Szczur
chou niu Byk
yin hu Tygrys
mao tu Zając
zhen long Smok
si she Żmija, Wąż
wu ma Koń
wei yang Baran
shen hou Małpa
you ji Kogut
xiu quan Pies
hai zhu Świnia

Każdy rok miał zatem przypisane zwierzę symboliczne w cyklu 12 letnim.

Mity, legendy

Czyli dlaczego akurat te zwierzęta stały się symbolami chińskiego zodiaku? Opowieści i sprzecznych ze sobą tradycji jest wiele. Dwie najpopularniejsze wersje za "Chinese Astrology" Man-ho Kwoka.

Opowieśc pierwsza

Nafrytowy Cesarz, Yuhuang jest późnym bóstwem taoistycznym, który nigdy nie odwiedził ziemi. Ciekawiło go jednakowoż jak wyglądają zwierzęta zamieszkujące ziemię, jakie są ich kszatłty, barwy. Wezwał więc swego doradcę zaciekawiony jak wyglądają, jak się poruszają, jakie dźwięki wydają i czy sa na tyle mądre by mogły się okazać pomocne ludziom. Doradca domyślił się, że cesarz pragnie aby zwierzeta dostarczyć mu do Nieba. Wyjaśnił więc władcy, że na ziemi żyją tysiące zwierząt od latających, przez pełzające, pływające po chodzące. I spytał czy ten pragnie je wszystkie poznać. Mądry cesarz stwierdził, iż trwałoby to zbyt długo i kazał doradcy wybrać dwanaście najbardziej interesujących. Doradca jął zastanawiać się jakie on sam zna zwierzęta. W rezultacie wysłał zaproszenie szczurowi z prośbą, by zaprosił on równiez swego przyjaciela kota. Następnie wysłano zaproszenia do byka, tygrysa, królika, smoka, węża, konia, barana, małpy, koguta i psa z prośbą by stawiły się na audiencję u Nefrytowego Cesarza dnia następnego o szóstej (gdyż ten jak każdy chiński cesarz audiencji udzielał wcześnie rano). Szczur był bardzo dumny, iż zaproszono go jako pierwszego. Zaraz też zawiadomił o tym kota. Ten również był uszczęśliwiony, lecz obawiając się, że zaśpi i spóźni się na audiencję poprosił szczura o pobudkę. Szczur przez cała noc trapił się myślami jak zgrabny i zręczny jest kot i jak marnie on sam wypadnie w tym porównaniu. Doszedł do wniosku, iż jedyną metodą uniknięcia tej przykrej sytuacji jest pozwolenie, by kot zaspał.

Następnego dnia zwierzęta ustawiły się w szeregu przed cesarzem. Władca przyglądał się im, niespiesznie idąc wzdłuż szeregu. Stwierdził, że wszystkie są interesujące ale dlaczego jest ich tylko jedenaście. Doradca nie umiał odpowiedzieć na to pytanie i szybko wysłał swego sługe na ziemię, żeby przyprowadził pierwsze zwierzę jakie zobaczy. Sługa zobaczył wieśniaka prowadzącego świnię na targ i zaczął przekonywać wieśniaka jaki to dla niego zaszczyt, gdyż Nefrytowy Cesarz pragnie obejrzeć jego świnię. Wieśniak bez wahania zgodził się by niebiański posłaniec zabrał jego świnię. W międzyczasie szczur zaczął obawiać się, iż cesarz w ogóle nie zwróci na niego uwagi. Wskoczył więc na grzbiet byka i począł grać na flecie. Cesarza tak zachwyciła gra, że przyznał szczurowi pierwsze miejsce.

Drugie miejsce przyznał cesarz bykowi, ponieważ był tak szlachetny, iż pozwolił szczurowi zająć miejsce na swym grzbiecie. Tygrys sprawiał wrażenie odważnego więc przyznano mu miejsce trzecie. Królik czwarte za delikatne i miękkie futerko. Piąte miejsce przypadło smokowi jako potężnemu wężowi z nogami. Szóste dla węża za gibkość i wdzięk wijącego się ciała. Koń za elegancką postawę uplasował się na siódmym. Baranowi jego silne rogi zapewniły ósme. Małpa znalazła się na dziewiątym za swą ruchliwość i zwinność. Za piękne upierzenie kogut otrzymał miejsce dziesiąte. Pies jedenaste za swą czujność. Ostatnie miejsce zajęła świnia, która wszak niczym specjalnym się nie wyróżniała ale znalazła się tam o właściwym czasie.

Kiedy ceremonia przyznawania miejsc została zakończona wpadl spóźniony kot i jął błagac Nefrytowego Cesarza by i jemu przydzielił jakieś miejsce. Niestety było już za późno więc kot widząc szczura na pierwszym miejscu rzucił się na niego, chcąc zabić. Dlatego też od tamtej pory kot i szczur nie potrafią żyć w przyjaźni.

Opowieść druga

(a w zasadzie dalszy ciąg pierwszej)

Także w tej wersji miejscem wydarzeń jest dwór Nefrytowego Cesarza. Tu jednak dla każdego zodiakalnego zwierzęcia jest oddzielna, zamknięta opowieść. Nefrytowy Cesarz zamierzając wybrać dwanaście zwierząt postanowił brać pod uwagę to, czy zwierzę jest pożyteczne dla ludzi albo kolejność przybycia na cesarski dwór zwierząt aspirujących do funkcji zodiakalnych.

Szczur

SzczurSzczur bardzo pragnął zostać wybrańcem. Wiedząc jednakowoż, że jest mało przydatny dla ludzi postanowił podstępem dostać się do Niebiańskiego Pałacu jako pierwszy z kandydatów. Wyznaczonego dnia wczesnym rankiem wskoczył na byka i uczepił się jednego z jego rogów. Byk przybył do pałacu tak wcześnie, iż zamknięte były jeszcze jego bramy. Tak więc spokojnie czekał. Gdy tylko wrota zaczęły się otwierać szczur zeskoczył i wbiegł szparą uchylonych wrót. Byk był wściekły, że dał się wyprzedzić mimo, iż włożył duży wysiłek w to, by stawić się u bram pałacu jako pierwszy. Cesarz wysłuchał jego skargi jednak nie mógł cofnąc swego wcześniejszego postanowienia, toteż mimo wszystko szczur otrzymał miejsce pierwsze.

Byk

BykOpowieśc o byku sprawia wrażenie jakby była z zupełnie innego cyklu zodiakalnych opowieści, jako że nie ma nic wspólnego z powyższą o szczurze. Byk był jednym z pierwszych służących Niebiańskiego pałacu i z tego powodu bywał częśto posłańcem między niebem a ziemią. Pewnego roku pastwiska były tak wyschnięte, że pasterze poprosili o pomoc Nefrytowego Cesarza. Ten polecił bykowi udać się na ziemię i co trzy kroki siać garść ziarna. Byk ruszył na ziemię lecz potknął się o próg bramy pałacu, spadł w dół i rozsypał wszędzie ziarno. Następnego roku trawa tak bujnie porosła całą ziemię, iż nie było mniejsca na uprawe zbóż. Nefrytowy Cesarz wezwał byka przed swe oblicze i ten wyjaśnił co się stało. Cesarz nakazał bykowi udać się na ziemię i spożyć trawę. Mimo, że wyrzucono go z nieba byk starał się wynagrodzić ludziom doznaną krzywdę. Dlatego w chwili kiedy wybierano zwierzęta zodiakalne rolnicy wstawili się za bykiem a Nefrytowy Cesarz chętnie umieścił go wśród wybranych zwierząt.

Tygrys

TygrysDzięki wytrwałości w dążeniu do celu stał się zwierzęciem budzącym lęk. Od kota nauczył się walki i gryzienia. Dlatego Nefrytowy Cesarz uczynił go strażnikiem Nieba. Niedługo potem zwierzęta żyjące na ziemi zaczęły polować na ludzi ich zjadać, ci zwrócili się do cesarza o pomoc. Nefrytowy Cesarz wysłał na ziemię tygrysa i zlecił mu kontrolę nad zwierzętami. Tygrys stoczył wiele bitew i doprowadził do tego, że zwierzęta powściągnęły swe instynkty. W nagrodę otrzymał od cesarza po jednej prędze na futrze za pokonanego wroga i mianowano go królem zwierząt.

Zając

ZającZając i byk żyli w swoim sąsiedztwie aż pewnego dnia porózniła ich sprzeczka. Zając przechwalał się, że jest najlepszym biegaczem na świecie i byk mu w tym nie może dorównać z powodu braku przyrodzonej lekkości. Obrażony byk przystąpił do codziennych ćwiczeń i treningów. Gdy miano wybrać zodiakalne zwierzęta zając i byk umówili się, że będą się ścigać. Zając złamał umowę wstając wcześniej i rzucając się do biegu. Kiedy po jakimś czasie odwrócił głowe i nie dojrzał żadnych innych zwierząt, zatrzymał się na chwilę na krótką drzemkę wierząc, że nadal będzie pierwszy. Obudził się nagle, by ujrzeć przed sobą tygrysa. Przerażony zaczął pedzić do pałacu tak prędko, jak tylko potrafił. Jednak na miejscu okazłao się, że w pałacu znajdują się już i szczur, i byk, ivtygrys. Tak więc musiał zadowolić się miejscem czwartym. Zły na byka przeniósł swój dom pod ziemię, gdzie jego potomkowie żyją do dziś.

Smok

SmokJako zwierzę niezmiernie ambitne bardzo pragnął zająć miejsce tygrysa jako króla zwierząt. Wybuchła między nimi walka, która zakończyła się remisem a ich spór miał rozsądzić Nefrytowy Cesarz. Cesarz przyglądając się smokowi i tygrysowi doszedł do wniosku, iż obaj swoim wyglądem budzą lęk i przerażenie. Tak więc tygrys pozostał królem ziemi, a smokowi cesarz przyznał tytuł króla wody. Jako, że wówczas tygrys był już jedny z zodiakalnych zwierząt cesarz postanowił przyznac ten sam tytuł smokowi.

Wąż

WążNiegdyś w przyjaźni żyła żaba i wąż. Podówczas wąż posiadał cztery nogi, zaś żaba nie miała ich wcale. Wąż był leniwy i czekał aż żaba wróci z polowania, a łapała ona owady pomagając ludziom. Z tego powodu ludzie nienawidzili lenia węża zaś darzyli sympatią żabę. To bardzo złościło węża, który zaczął kąsać ludzi i zwierzęta, niektórych zabijając. Nefrytowy Cesarz wezwał węża przed swe oblicze domagając się zaprzestania napaści. Uparty wąż jednak nadal czynił swoje. Za karę odebrano mu nogi, które otrzymała żaba. Zawstydzony wąż starał się odkupić swe winy. Pomagał swojemu krewnemu smokowi w opanowaniu deszczów, a po śmierci swe ciało przeznaczył na lekarstwo. Jego postępowanie zaimponowało cesarzowi i przydzielił wężowi miejsce w zodiaku, następne po smoku. Mimo wyróżnienia smok nie zdołał przebaczyć żabie utraty nóg i po dziś dzień węże chętnie spożywają żaby.

Koń

KońSłużył w Niebie Nefrytowemu Cesarzowi i wyrózniał się parą przepięknych skrzydeł. Dumny i piękny lekceważył inne zwierzęta. Pewnego dnia wysłano go z posłaniem do smoka, króla Wschodniego Morza. Kiedy zatrzyymały go straże pałacowe wpadł w furię i uśmiercił jednego ze strażników. Nefrytowy cesarz ukarał konia obcięciem skrzydeł i więzieniem pod ogromną górą. Pewnego dnia koło góry przechodził przodek rodu ludzkiego i usłyszał wołanie, w którym koń obiecywał poświęcić swe życie w służbie człowiekowi. Człowiek uwolnił konia za pomoca magii a koń do dziś odwdzięcza mu się orząc pola, przewożąc wyroby rąk ludzkich i nosząc go na swoim grzbiecie. Kiedy wybierano zodiakalne zwierzęta ludzie polecili konia, a Nefrytowy Cesarz zgodził się by koń dostąpił tego zaszczytu.

Baran

BaranNa początku dziejów ludzkości baran zstąpił na ziemię i ujrzał, że lyudzie są przygnębieni i jakby chorowici. Uznał, iż ich cierpienie wynika z braku zbóż, których uprawy w owym czasie znajdowały się tylko w Niebie. Baran uznał, że jest to niesprawiedliwe, postanowił ukraść ziarno i podzielić się nim z ludźmi wyjaśniając jednocześnie jak je uprawiać. Ludzie zanosili dzięki baranowi za jego dobroć. Zdjęty złością Nefrytowy Cesarz uznał, że skoro baran tak dba o dobro ludzi powinien zostać zabity a jego mięso powinno zostać przez nich spożyte. I tak się stało. Kiedy ludzie dowiedzieli się o wyborze zwierząt zodiakalnych rekomendowali barana. A Nefrytowy Cesarz wybaczył baranowi jego przewiny i umieścił go w zodiaku.

Małpa

MałpaNiegdyś bardzo przyjaźniła się z tygrysem. Im bardziej wszyscy wkoło lękali się tygrysa, tym bardziej lgnął on do małpy. Pewnego dnia tygrys wpadł w sidła i począł wzywać pomocy. Jego krzyki usłyszała małpa i przybywszy na miejsce rozsupłała linki, uwalniając tygrysa. Tygrys miał wielki dylemat. Z jednej strony miał wielki dług wobec małpy, z drugiej lękał się, że inne zwierzęta dowiedzą się o tym, co się stało i przestaną się go bać. W pewnym momencie myślał nawet nad zabiciem małpy ale wtedy straciłby jedynego przyjaciela, tak więc postanowił jej pomóc, spłacając jednocześnie dług. Kiedy wybierano zwierzęta zodiakalne tygrys był jednym z faworytów. Wiedzą, że małpa ma niewielkie szanse począł wychwalać jej zwinność i zręcznośc, zapewniając jej miejsce w zodiaku. Tak oto spłacił swój dług.

Kogut

KogutKogut z początku był zwierzęciem kłótliwym i napastliwym i kiedy przystąpiono do wyboru zodiaku w ogóle nie brano jego kandydatury pod uwagę. Zmartwiony poszedł po radę do swego przyjaciela, konia by spytać jak to się stało, że koń dostąpił tego zaszczytu. Koń odparł, że pomagał ludziom w trakcie wojny, woził ciężary i ciężko pracował na polach orząc. Koń poradził mu, żeby zrobił coś dla ludzi a wtedy może i on zostanie wybrany. Kogut przemyślał sprawę i stwierdził, że skoro jest obdarzony donośnym głosem będzie co rano budził ludzi, by mogli udać się do pracy. Nefrytowy Cesarz wzruszony jego postępowaniem przyznał mu miejsce w zodiaku, czyniąc jednocześnie wyjątek, gdyż ptaki nie zostały dopuszczone do konkursu. W trakcie gonitwy, która miała rozstrzygnąc o niektórych miejscach w zodiaku pies i kogut zbliżały się do mety "łeb w łeb". Tuż przed metą kogut podfrunął i wyprzedził psa. Od tego czasu po dziś dzień pies nienaidzi koguta.

Pies

PiesW trakcie wyboru znaków zodiaku pies i kot rywalizowali ze sobą zawzięcie, pragnąc dowieść, iż są bardziej przydatni dla ludzi niż rywal. Kot zarzucał psu, że jedyną jego funkcją jest pilnowanie drzwi. Natomiast pies uważał, że kot wyjada wszystko co najlepsze a jedyne czym potrafi się odwdzięczyć to miauczenie. Spór miał rozstrzygnąc Nefrytowy Cesarz, który spytał psa ile ten spożywa pokarmu co dzień. Pies odparł uczciwie, że jedną miskę na każdy posiłek. Na to samo pytanie zadane kotu ten zaczął się wykręcać, że na każdy posiłek przypada tylko jedna, malutka czarka. Cesarz uznał więc, że pretensje kota do zaszczytnego stanowiska sa bardziej uzasadnione ale spór finalnie miał rozstrzygnąc wyścig. W dniu zawodów pies wstał wcześnie i to mu zapewniło dobre miejsce. Kot wstał późno, by nie narazić się na wyrzuty w sprawie kłamstwa odnośnie ilości jedzenia i w ten sposób dobiegł do mety dopiero za świnią będąc pewnym, że i tak zapewni mu to miejsce w dwunastce. Dopiero później dowiedział się, że szczur podstępem zapewnił sobie miejsce pierwsze. Dlatego od tego dnia koty gonią szczury, a psy gonią koty.

Świnia

ŚwiniaPewien bogaty urzędnik wysokiej rangi przez lata nie mógł doczekjać się potomka i rozpaczał, że nie pozostawi nikogo, któ mógłby składać ofiary przodkom. Jednak w podeszłym wieku spłodził upragnionego syna. Wydał przyjęcie, na które zaprosił przepowiadaczy przyszłości a Ci zgodnie przepowiedzieli potomkowi świetlaną przyszłość. Rodzice rozpieszczali bez granic swego jedynaka toteż wyrósł on na zepsutego samoluba. Po śmierci ojca sprzedał jego majątek i począł trwonić pieniądze. Powoli odsuwali się od niego przyjaciele aż wreszcie zmarł w nędzy. Po śmierci znalazł się w piekle i pożalił się Nefrytowemu Cesarzowi na swój los, który wszak miał być ze wszech miar pomyślny według wróżb. Nefrytowy Cesarz zbadał dokładnie sprawę i orzekł, że mimo iż był mu przeznaczony dobry los zmarnotrawił swoją szansę. Cesarz za karę nakazał by ów człowiek "odrodził się jako świnia żywiona plewami". Urzędnik niebiański źle zrozumiał słowa swego władcy, jako że po chińsku zwroty te brzmią ponownie i uznał, że ma on zostać "zwierzęcym znakiem zodiaku". W ten sposób człowiek ten nie tylko odrodził się jako świnia ale też został zaliczony w poczet znaków zodiakalnych.

Ciekawostka

Pod wzgędem rachuby lat Chińczycy mieli tendencję do komplikacji systemu. Tak więc np od 179 r. p.n.e. każdy nowy władca wybierał w sposób całkowicie dowolny dwuznakowe określenie danego okresu swego panowania tzw ery. Przykładowe określenia tai-shi - nowy początek, jian-he - budowanie pokoju, tian-feng - niebiański feniks etc. W dokumentach oficjalnych łaczono obie nazwy czasu - erę i rok wynikający z cyklu sześciesięcioletniego (np: w drugim roku ery pięciu feniksów, który był rokiem keng-zi). Władca wstępujący na tron zawsze zmieniał erę. Jednak w ciągu swojego panowania mógł ją zmienić z byle powodu, inni władcy dzielili swój okres na dziesięć lub więcej er panowania. Przyczyny zmiany mogły wynikać na przykład z: pomyślnych (lub nie) wydarzeń historycznych, zjawisk nadprzyrodzonych etc.

Aby ustalić rok danego wydarzenia trzeba było wiedzieć kiedy wszedł dekret ustanawiający nową erę, od kiedy ją wprowadzał i jak to się miało do punktu przyjętego w danej epoce jako początek roku księżycowego. W przypadku równoległego panowania kilku dynastii sprawa komplikowała się dodatkowo, gdyż każda z nich miała własne oznaczenia er. Wraz z początkiem panowania dynastii Ming (1368r) wprowadzono jedną erę panowania dla całego okresu rządów danego cesarza, jednocześnie przypisując nazwę danej ery do tytułu cesarza. Stąd też cesarze zaczęli być znani pod nazwą swojej ery panowania.

Na podstawie: "Mitologia chińska" Mieczysław Kunstler

Czytany 14661 razy Ostatnio zmieniany wtorek, 02 maj 2017 10:50

Najnowsze od Iddimu

Artykuły powiązane

Więcej w tej kategorii: Panteon Egipskich Bogów »

2 komentarzy

  • Link do komentarza whisper czwartek, 23 styczeń 2014 13:43 napisane przez whisper

    Ten wpis jest świetny :) Tego dokładnie szukałam :)

  • Link do komentarza Wiktoria sobota, 11 luty 2012 20:41 napisane przez Wiktoria

    Bardzo fajny blog , dużo się można dowiedzieć :)

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.

Polecamy

 

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.