poniedziałek, 28 grudzień 2009 00:00

Panteon Egipskich Bogów

Napisane przez
Oceń ten artykuł
(8 głosów)

W bogatym i różnorodnym panteonie egipskim występowały bóstwa żeńskie jaki i męskie. Egipcjanie oddawali cześć boskim siłom przyrody, częściom wszechświata jak i pojęciom oderwanym. Na początku oddawano cześć bóstwom egipskim pod postacią zwierząt, przedmiotów martwych jak i roślin. O wiele później zaczęto przypisywać (zwłaszcza bóstwom uosabiającym wszechświat), niektóre zjawiska przyrody, postać pół-ludzką lub ludzką. W pojęciu Egipcjan istniał także świat sił magicznych (które tkwiły w przyrodzie) gotowych do różnorodnego działania pod wpływem odpowiednich zaklęć lub gestów (nawet wykonywanych nieświadomie).

 

Religia Egipska była politeistyczna, choć wśród kapłanów panowało przekonanie, że istnieje jeden stwórca Wszechświata. Panteon był uproszczonym sposobem przedstawienia wielorakich aspektów. Panteon obejmował rożne związki rodzinne, Triady "Ozyrys, Izyda, Horus", enneady 9 bóstw Heliopolis, ogdoady 8 bóstw Hermopolis. Istniała też lista lokalnych bogów, którzy wypierali najważniejszych bogów. Pod koniec Starego Państwa faraon stał się synem boga Amona-RE oraz najważniejszym Kapłanem.

W teologicznej sestynie heliopolitańskiej najważniejsza była "dziewiątka heliopolitańska" czyli dziewięć bóstw. Pierwsze z nich (Atuma) przedstawiano jako postać ludzką. Kiedy bóstwom zaczęto nadawać charakter kosmiczny i uniwersalny, kapłani utożsamiali Atuma ze słońcem RE i odtąd występował jako RE-Atum, bóg słońca, ale dla Egipcjan pozostał zawsze jako RE, ze względów politycznych utożsamiony z bogiem-sokołem Horusem. Drugą postacią jest bóg "Szu" rozdzielający niebo i ziemie. Trzecią "Tefnut" personifikacja wilgoci. Dalszymi bogami są: "Geb" uosobienie ziemi. Bogini "Nut" personifikacja sklepienia niebianskiego, nieprzejednany wróg Horusa, państwowy bóg Górnego Egiptu, Set Pan burzy i piorunów, a więc bóg groźny. Bogini Neftys małżonka Seta, wreszcie Ozyrys i Izyda. Z wielką dziewiątką również był ściśle związany bóg dziesiąty, syn Izydy, Horus.

Najważniejsze bóstwa egipskie opisane w skrócie

RE - bóg słońca i nieba
AMON - bóg powietrza i urodzaju czasem nazywany jako Amon-Re
OZYRYS - bóg pośmiertny oraz sędzia
IZYDA - żona Ozyrysa
HORUS - syn Ozyrysa i Izydy za jego wcielenie uważano Faraona
HATHOR - opiekunka żegalrzy, tańców i radości
TOT - wynalazca pisma i opiekun skrybów
ANUBIS - patron mumifikacji

Egipskie bóstwa

Aker bóstwo związane przede wszystkim z ziemią i swiatem podziemnym. Wyobrażany był jako podwójny sfinks lub Lew, był groźnym mieszkańcem zaświatów, strażnikiem bram i pomocnikiem słońca w walce z Apopem. Nie należał on nigdy do wielkich bogów, a mimo swej roli w zaświatach nie posiadał żadnej świątyni ani miejsca kultu.

Amon ukryty lub niewidzialny bóg, którego imię po raz pierwszy występuje w tekstach Piramid. Tam razem ze swym żeńskim odpowiednikiem Amunet wzmiankowany jest wśród bogów wielkiej Osemki z Hermopolis. Drugi raz (w tym samym źródle) wspomniany jest Geb, który jest na tronie Amona. Na trzecim miejscu (w niejasny sposób) Amon jest związany z Minem i Ha bogiem zachodniej pustyni. Odpowiednikiem Amona wsród Greków był Zeus. W Tebach za małóżonke Amona uważano Mut, a dziecikiem tej pary był Chonsu. Jednakże Amonowi przypisywano w różnych ośrodkach najprzeróżniejsze partnerki.

Anat bogini wyryjsko-palestyńska, podobnie jak Astarte czczona w Egipcie od czasów Nowego Państwa. Jako córka Re i wojowniczka posiadała świątynie w Tanis, ramessydzkiej stolicy we wscodniej delcie Nilu. Uważana była za partnerkę Seta.

Anedżti bóstwo miasta Busuris w delcie Nilu. Identyfikowana z Ozyrysem, ktory jak się wydaje przejął od niego elementy mitu oraz atrybuty.

Anti pierwotne bóstwo XII nomu górnoegipskiego, przedstawione w postaci sokoła stojącego na podstawie o kształcie półksiężyca. Czasami (jak w Micie o walce Horusa z Setem) Anti występuje jako przewoźnik oraz stoi w łodzi zamiast na podstawie. W tekstach Piramid nosi tytuł Pana Wschodu. Jest bóstwem starym i niegdyś dość ważnym, czasem sprowadzanym do roli lokalnej świętości.

Anubis bóg zmarłych, przedstawiany w postaci czarnego zwierzęcia podobnego do psa lub szakala. Opiekun cmentarzy i mumifikacji jeden z sędziow w Państwie Umarłych. Naczelne bóstwo nomu kynopolitańskiego, gdzie żeńskim opowiednikiem była bogino Input. W pobliskiej miejscowości odkryto cmentarzysko psów, niewątpliwie wiernych zwierząt Anubisa. W swiatyni Hatszepsut w Deir el Bahari była poświęcona Anubisowi specjalna kaplica. Czczona Go również w rejonie Memfis, Abydos i Dendera. W źródłach greckich bywa identyfikowany z Kronosem.To Anubis zmumifikował Ozyrysa po śmierci.

Apis święty byk, symbol płodności, czczony w Egipcie przynajmniej od początku I dynastii aż do czasów chrzescijańskich. Ośrodkiem jego kultu było Memfis. Z biegiem stuleci osobowość Apis została wzbogacona. Stał się zyjącą postacią Ptaha, głównego bóstwa Memfis. Łaczony z wierzeniami w życie pozagrobowe był czczony razem z Ozyrysem i miejsocwym bogiem nekropolii Sokarisem. Związany z kultem: księżyca, Byka, Nieba, z kultem słońca, boga Atuma i z ideą władzy królewskiej, uosobionej w Horusie. Przy swiątyni Ptaha w Memfis znjadowała się rezydencja i miejsce kultu żywego byka Apis. Również istniała tam wyrocznia wróżąca z zachowaniem się zwierzęcia. Bieg Apis był celebrowany jako ceremonia przynosząca płodność i dobrobyt. Pogrzeb Apisa, intronizacja należała do wielkich wydarzeń religijnych. Mumie bykow w kolosalnych sarkofagach składano w Sarepeum wielkich podziemnych katakumb na memfickiej nekropilii w Sakkara. Ten święty okręg miał ogromne znaczenie religijne zwałszcza w Okresie Ptolemejskim i na początku Rzymskiego, gdy Apis został właczony do noewego kultu w Egipcie boa-Serapisa łaczącego cechy Ozyrysa i Zeusa.

Apop demon mieszkający w głębinach praoceanu mający postać węża o złym wyglądzie i złym charakterze. Odwieczny i przysięgły wróg słońca i porządku rzeczy, jest uosobieniem mściwości i ciemności lecz jednocześnie posiada cechy pozytywne. Bierze udział w karaniu potępionych przez Sąd Ozyrysa, stanowi część wymiaru sprawiedliwości. Posiada właściwości regenerujące. Niektóre przedstawienia Apopa ukazują go owiniętego wokół ciała Ozyrysa. Zazwyczaj przedstawiany jest jako olbrzymi spętany wąż, w którego ciało wbite są noże. Według Greków Apop był bratem Heliosa.

Astarte bogini kananejska, jej kult rozwijał się w Egipcie od czasów XVIII dynastii szczególnie w Memfis i leżącym koło niego porcie Peru Nefer gdzie mieszkali w tych czasach liczni Syryjczycy i Palestyńczycy. W Egipcie uważana za boginie wojowniczke córkę Re. Razem z Anat była opiekunką zaprzęgów rydwanów. Wspólnie ze swym małożonkiem Baalem miała świątynie w Memfis.

Atum bóg stwórca, najstarszy z heliopolitańskiej Wielkiej Dziewiątki. Jego imię znaczyło "całkowity", "kompletny". Był jednością z której wywodziła się wielkość. Wedle księgi umarłych przeżyje on także koniec świata, będąc początkiem i końcem wszechrzeczy. Od czasów zredagowania tekstów Piramid został zidentyfikowany z Re, stał się uosobieniem zachodzącego słońca. Odgrywał wielką rolę w wierzeniach w życie pozagrobowe w okresie Starego Państwa. Jeden z paragrafów tekstów Piramid stwierdza, że Re Atum nie oddał zmarłego króla Ozyrysowi. Atum miał własną świątynie w Heliopolis. W świątyniach Nowego Państwa w przedstawieniach Boskich Narodzin Króla wizerunek Atuma jest umieszczony w Radzie Bogów. Ukazywany jest też pod drzewem Iszad, na którym bogowie Seszat i Thot zapisywali na liściach wydarzenia historyczne.

Baal bóstwo syryjsko-palestyńskie wprowadzone do Egiptu w czasach XVIII dynastii i czczone w Memfis. W czasach Ramessydów identyfikowane z Setem.

Ba Neb Dzed bóstwo o postaci kozła, przez Greków nazywane Mendes i przyrównane do Pana. Prawdopodobnie pierwotnie występował pod postacią barana z czasem nadano mu postać ludzką. Był czczony w mieście dolnego Egiptu - Mendes. Jednak jego kult nie miał charakteru lokanego, uważano go za jedno z potężnych prabóstw i jako taki występuje w micie o walce Horusa z Setem.

Bata bóg o postaci byka, czczony w nomie kynopoitańskim obok Anubisa. Papirus d'Orbiney przedstawia oba bóstwa jako bracii antagonistycznie nastawionych do siebie. O samym kulcie Baty prawie nic nie wiadomo.

Beben towarzysz Seta, demon ciemności z czasem identyfikowany z synem Seta.

Benitu bóstwo przedstawione w postaci małp pawianów zamieszkujące pierwszy okrąg krainy podziemnej. Pilnowały bramy i otwirały ją dla Re Ozyrysa gdy wstępował do Krainy Zachodniej w swej barce.

Benu święty ptak w Heliopis, pirwowzór greckiego Feniksa. Od czasów Średniego Państwa wyobrażany jako czapla. Wierzono, że Benu pojawił się na początku świata i latał nad wodami Nun, z których wyłonił się prawzgórek Benben.

Bes bóg ukazany pod postacią karła z koroną ze strusich piór na głowie i lwią skórą przykrywającą ramiona. Jego funkcją była ochrona człowieka przed działaniem złych mocy, które odstraszać miał pokraczny wyglądem i wysuniętym językiem. Dlatego często jego wizerunek widnieje na amuletach. Ten dobry demon otaczał też opieką rodzące kobiety.

Chenti Imenty bóstwo zmarłych występujące pod postacią czarnego psa. Pierwotnie było czczone w Abydos gdzie w okresie Archanicznym posiadał własne sanktuarium. Jednak już za czasów Starego Państwa zacząl go wypierać szybko rozpowszechniający się kult Ozyrysa.

Chepri bóg skarabeusz, w kosmogonii heliopolitańskiej zidentyfikowany z Atumem. Jego wcielenie stanowi poranne słońce.

Chnum bóg w postaci barana lub człowieka z głową barana. Czczony w wielu miejscowościach egipskich jako stwórca i dawca płodności oraz ten, który ulepił z gliny bogów i ludzi.

Geb pradawne bóstwo ziemi z Hermeopolis. Jego imię znaczyło po prostu "ziemia". Papirus Turyński zawierający liste królów Egiptu wymienia Geba jako władce państwa panującego przed Ozyrysem. Jego symbolem była gęś.

Gereh brak prabóstw z Hermopolis o postaci żaby. Wraz ze swoją partnerką, wężem Gerbet, stanowili jedną z par Wielkiej Ósemki.

Hapy bóstwo uważane za uosobienie dynamiczych sił Nilu wypływającego z wód praoceanu Nun. Przyjściem Hapy nazywano wylew Nilu.

Hathor bogini występująca pod postacią krowy lub kobiety z krowimi rogami na głowie, między którymi był umieszczony dysk słoneczny. Należy do najbardziej skomplikowanych postaci egipskiego panteonu. Jej imię znaczy "Dom Horusa".

Heh prabóstwo z Hermopolis uosobienie nieskończoności, które wyłoniło się z praoceanu Nun w procesie powstawania świata. Żeńskim opowiednikiem była bogini Hauket. Heh (jak i inne bóstwa Wiekiej Ósemki z Hermopolis) był wyobrażany w postaci żaby zaś Hauket w postaci węża.

Hemset i Ka wedle wierzeń memfickich uosobienia duchów umiejętnosci, zdolności i przeznacznia. Ka były to duchy męskie, Hemset stanowiły ich żeńskie odpowiedniki wcielające w siebie idee przeznaczenia pojmowanego w funkcji wzrostu w pomnażaniu.

Hesat bogini występująca pod postacią białej krowy, czczona jako wcielenie Izydy w mieście Afih gdzie uważanao ją za matkę Anubisa.

Horus prabóstwo o nieznamym pochodzeniu, ukazywane pod postacią sokoła, dysku słonecznego z sokolimi skrzydłami lub mężczyzy z głową sokoła. Odgrywał ogromną i niezwykle skomplikowaną rolę w wierzeniach egipskich.

Imachuemanch demon, zwierzchnik służby Ozyrysa. Przedstawiany w postaci człowieka z głową sokoła, który trzyma w rękach dwa noze.

Isdes bóstwo zmarłych występujące w postaci czarnego psa (podobnie jak Anubis). Pan Zachodniego i sędzia w Państwie Umarłych. Znany jest z tekstów z czasów Średniego Państwa. Później był silnie związany z Thotem, a nawet został z nim zidentyfikowany stając się jedną z jego postaci.

Izyda bogini o nieznanym pochodzeniu. Bardzo prawdopodobne jest, że kult wywodzi się z Iseum, miasta w XVII nomie dolno-egipskim.

Kem Atef prawąż według tebańskiej kosmogonii, wcielenie Amona stwórcy, który powstał z praoceanu Nun. Miejscem jego kultu było Medinet Habu.

Kuk prabóstwo z Hermopolis symbolizujące ciemność. Razem ze swym żeńskim odpowiednikiem Kauket tworzyli jedną z par Wielkiej Ósemki. Wyobrażano go w postaci żaby zaś Kauket w postaci węża.

Maat bogini prawdy i sprawiedliwości. Uosobienie prawego życia i ładu, który narodził się po stworzeniu świata. Jest córką Re. Przedstawiana jest jako kobieta ze strusim piórem na głowie.

Mehen wielki wąż towarzyszący Re w jego podrózy po podziemnej krainie. Występuje zarówno w postaci żeńskiej jak i męskiej.

Mehet Uret uosobienie tej częsci nieba, w której wschodzi słońce i rozpoczyna swój codzienny przebieg po nieboskłonie. Przedstawiany w postaci krowy gdzie wzdłuż jej ciała płyną dwie słoneczne łodzie.

Meretseger bogini zmarłych, nekropoli tebańskiej. Szczególnie czczona przez mieszkańców rzemieślinczej osady Deir el Medina. Wyobrażana pod postacią węża zaskrońca lub jako kobiete z symbolem zachodu czyli nekropoli na glowie.

Min prawne bóstwo, pierwotnie czczone w posaci fetysza. Później przybiera postać ityfalicznego mężczyzny, którego lewa reka obejmuje członek zaś w prawej ręce wznosi bicz.

Mnewis byk czczony w Helipolis, związany z kultem słońca.

Montu bóg z Hermopolis oraz Teb, wojownik przedstawiany jako człowiek z głową sokoła. W Średnim Państwie był opiekunem władców wywadzących się z Teb.

Mut bogini o postaci sępa lub kobiety w nakryciu głowy przypominającym sępa. Mu była identyfikowana z szeregiem innych bogiń: Baste, Sachmet, Wadżet, jako małożonka Re. W Tebach uważana była za persofinikacje słonecznego oka.

Nechbet bogini III nomu górno-egipskiego, którego stolicą było Necheb. Występuje pod postacią sępa.

Nefertum bóstwo lotos, członek rady memfickiej wraz z Rtahem i Sacmet. Blisko związany z kręgiem bóstw solarnych. Przedstawiany w postaci dziecka na kwiecie lotosu lub jako meżczyzna z koroną w kształcie tego kwiatu.

Neftyda Pani domu, najmłodsza z dzieci Geba i Nut, małożonka Seta.

Neith była prawdawnym bóstwem miasta Sais w Delcie. Wyobrażano ją jako kobietę w koronie Dolnego Egiptu na głowi, trzymała łuk i strzały.

Nepri bóg zboża, którego narodziny obchodzono uroczyście w pierwszym dniu miesiąca żniw. Jego małożonką była Nepit o weżowatych kształtach występująca również w postaci kobiety. Sam Nepri przyjmował albo postać węża albo meżczyzny o ciele pokrytym kłosami.

Niau pustka, prabóstwo w Hermopolis o postaci żaby, wraz z wężem stanowili jedną z par Wiekiej Ósemki.

Nun uosobienie pierwotnych wód praoceanu otaczającego ziemie, z którego w twórczym akcie wyłoniła się ziemia.

Nut w kosmogonii heliopolianskiej bogini nieba, małożonka Geba, matka Izydy, Nertydy, Ozyrysa i Seta. Przedstawiana jako kobieta wygięta w łuk wspierająca się o ziemie czubkami palców rąk i nóg lub jako krowe lecz sporadycznie.

Ozyrys bóg władca o skomplikoowanym znaczeniu łączącym aspekt władzy królewskiej bóstwa natury i boga zmarłych. Był przedstawiany w postaci człowieka w koronie atef na głowie oraz z insygniami władzy królewskiej na rękach.

Pachet bogini przedstawiana pod postacią lwicy. Czczona w Speos Artemidos. Imię jej oznacza "TA Która Drapie".

Ptah w Memfis identyfikowany ze starym kultem miejscowego boga ziemi - Tatenem.

Re bóg słońca, podrożuje barką przez nieboskłon od wschodu do zachodu, stworca bogów i ludzi. Wyobrażany był w postaci sokoła lub człowieka z głową sokoła nosił podwójną koronę Egiptu Górnego jak i Dolnego oraz insygnia władzy królewskiej

Ruti para lwów zidentyfikowana z Szu i Tefnut. Ruti miały szczególne znaczenie w wierzeniach w życie pozagobowe. Często Ruti występuje jako jedna z from Re-Atuma i uważany jest za pojedyńczą osobe.

Sachmet bogini lwiaca, czczona w Memfis. W starym Państwie nazywana jako Matka Krolów. Miała wojowniczy charakter. Jej imię znaczyło "Potężna".

Satet bogini katarakt, dawczyni chłodnej wody, początkowo czczona na wyspie Sehel. Przedstawiano ją jako kobietę z białą koroną Górnego Egipu (ozdobioną rogami antylopy) na głowie. Utożsamiana z Izydą.

Selkis bogini przedstawiana jako skorpion o głowie kobiety lub kobieta ze skorpionem na głowie. Była wraz z Izydą, Neftydą i Neit opiekunką wnętrzności. Posiadała moc uzdrawiana, którą objawiała za pośrednictwem czarów.

Semen wyłaniająca się z drzewa sykomory gęś, która swoim gęganiem umilała czas bogom.

Sepa bóstwo o postaci stonogi należące do panteonu heliopolitańskiego. Jako bóstwo opiekuńcze brał udział w walkach przeciwko wrogom słońca.

Seszat bogini pisma i rachunków, zajmująca się też spisywaniem roczników królewskich. Występowała w postaci kobiety ze skomplikowanym symblolem na glowie. Składa się on z gwiazdy zawieszonej na półokrągłym łuku zwieńczonym dwoma piórami.

Set bóg pustyń i oaz, wystepujący w postaci nieznanego zwierzęcia.

Skarabeusz święty żuk egipski czczony pod imieniem Chepri, bóg wschodzącego słońca i symbol zmartwychstania. Obdarowywano też nimi zmarłych.

Sobek bóg krokodyl czczony w calym Egipcie. Był przedstawiany jako krokodyl w koronie lub mężczyzna z głową krokodyla.

Sokaris bóg zmarłych, nekropoli memfickiej mający postać sokoła. Strażnik wejść do podziemi.

Szu bóg powietrza. Jego imię oznaczało pustkę. Jego funkcją było rozdzielanie ziemi i nieba. Szu wyobrażano sobie jako mężczyne o rozpostartych skrzydłach trzymającego w rękach symbole życia i powietrza.

Tefnut bogini wilgoci, małożonka Szu. Stanowiła z nim pierwszą parę bogów stworzonych przez Atuma. Matka Geba i Nut.

Tenemu prabóstwo w postaci żaby symbolizującej zgubę, bezdroza. Razem z małożonką (wężem Teneujt) tworzyli ostatnią pare Wielkiej Ósemki.

Tot bóg o postaci ibisa lub pawiana. Był Panem księżyca. Uratował go i sprowadził z powrotem na jego miejsce na niebie. Był także Panem rachunków i rachmistrzem lat. Zarazem był wynalazcą pisma jak i autorem ksiąg rytualnych i magicznych. Opiekun pisarzy i lekarzy.

Toeris bogini, której imię znaczyło: "Wielka". Posiadała głowę krokodyla i lapy lwa. Czuwała przedewszystkim nad kobietami i dziećmi.

Unut bogini ermepolis mająca postać samicy zająca. W czasach późniejszych straciła swą pierwotną postać. Przestawiano ją jako lwice lub węża ureusza.

Wadżet bogini VI nomu dolno-egipskiego. Czczona w Buto w postaci kobry ureusza. Jej imie oznacza: "Zielona" co wywodzi się od papirusu będącego symboliczną rośliną Dolnego Egiptu.

Wep Wawet bóstwo występujące pod postacią czarnego psa czczone w XIII nomie górno-egipskim. Jego imie oznacza: "Otwierajacy Drzwi". Miał charakter wojowniczy. W mitach i kulturach związany jest z bóstwami walczącymi.

Czytany 16915 razy Ostatnio zmieniany piątek, 21 październik 2011 12:34

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.

Polecamy

 

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.