Mumio od lat budzi zainteresowanie osób szukających naturalnych produktów o długiej historii stosowania. W Polsce można spotkać także nazwy shilajit, mumiyo czy mumijo. Wszystkie odnoszą się do charakterystycznej, ciemnej substancji organiczno-mineralnej występującej w rejonach wysokogórskich Azji.

Choć mumio od wieków zajmuje ważne miejsce w tradycyjnych systemach medycyny, współcześnie coraz częściej interesują się nim również naukowcy. Badania dotyczą przede wszystkim jego składu chemicznego, zawartości substancji humusowych, mikroelementów oraz możliwego wpływu standaryzowanych ekstraktów na organizm.

Warto jednak wiedzieć, że mumio nie jest pojedynczym związkiem chemicznym. To złożony materiał naturalny, którego skład może się różnić w zależności od miejsca pochodzenia i sposobu przygotowania.

Co to jest mumio?

Mumio jest naturalnym materiałem o ciemnobrązowej lub niemal czarnej barwie, który występuje w szczelinach skalnych górskich regionów Azji. W literaturze naukowej najczęściej pojawia się pod nazwą shilajit.

Jego dokładny proces powstawania wciąż jest przedmiotem dyskusji. Najczęściej przyjmuje się, że istotną rolę odgrywają długoletnie przemiany materii organicznej zachodzące w specyficznych warunkach geologicznych.

Nie należy więc traktować mumio jak witaminy czy minerału o jednej określonej strukturze. Jest ono naturalną mieszaniną wielu różnych składników.

W analizach laboratoryjnych identyfikowano między innymi:

• substancje humusowe, w tym frakcje kwasów fulwowych,
• wapń,
• potas,
• magnez,
• żelazo i inne pierwiastki śladowe,
• aminokwasy,
• kwasy tłuszczowe,
• różne związki organiczne i fenolowe.

Proporcje poszczególnych składników nie muszą być jednak identyczne w każdym rodzaju mumio.

Shilajit i mumio – czy to to samo?

Nazwy te są zazwyczaj używane zamiennie. „Shilajit” dominuje w literaturze anglojęzycznej i jest mocno związany z tradycją indyjską oraz ajurwedą.

Określenia mumio, mumiyo czy mumijo spotyka się natomiast częściej w Azji Centralnej, Rosji oraz Europie Środkowo-Wschodniej.

Różnica w nazwie nie oznacza więc automatycznie różnicy w rodzaju substancji.

Znacznie większe znaczenie ma to, skąd pochodzi konkretny materiał, jak został oczyszczony i w jaki sposób przygotowano z niego gotowy produkt.

Skąd pochodzi mumio?

Mumio kojarzone jest przede wszystkim z wysokimi pasmami górskimi Azji. Materiał określany jako shilajit pozyskuje się między innymi w rejonach Himalajów, Ałtaju czy innych wysokogórskich obszarów Azji Centralnej.

W Polsce dużą popularność zdobyło szczególnie mumio ałtajskie, czyli materiał pochodzący z regionu Ałtaju.

Określenie regionu nie jest wyłącznie elementem marketingowym. Badania porównujące próbki shilajit pochodzące z różnych części świata pokazują, że ich profil mineralny i chemiczny może się różnić.

Oznacza to, że dwa autentyczne produkty mogą mieć podobne pochodzenie biologiczne, ale niekoniecznie identyczną zawartość poszczególnych składników.

Dlaczego mumio nazywane jest „żywicą górską”?

Naturalne oczyszczone mumio często ma gęstą, lepką konsystencję przypominającą żywicę. Pod wpływem temperatury może stawać się bardziej miękkie, a w niższej temperaturze twardnieć.

Stąd popularne określenia takie jak „żywica górska” czy „górski balsam”.

Nie jest to jednak żywica drzewna w ścisłym znaczeniu botanicznym. Nazwa odnosi się przede wszystkim do wyglądu i konsystencji materiału.

Kwas fulwowy – jeden z najbardziej znanych składników mumio

W kontekście shilajit bardzo często pojawia się pojęcie kwasu fulwowego.

Kwas fulwowy należy do substancji humusowych powstających podczas przemian materii organicznej. Jest jednym z elementów odpowiadających za zainteresowanie mumio w badaniach nad jego składem.

Trzeba jednak uważać na bardzo uproszczone przekazy marketingowe.

Samo stwierdzenie, że produkt „zawiera kwas fulwowy”, niewiele mówi o jego całkowitej jakości. Znaczenie mają między innymi:

• rzeczywista zawartość określonych frakcji,
• metoda oznaczania,
• pochodzenie surowca,
• obecność innych związków,
• czystość gotowego produktu.

Dlatego procent kwasu fulwowego nie powinien być jedynym kryterium wyboru.

Co mówią badania nad mumio?

W ostatnich latach opublikowano wiele prac analizujących skład shilajit oraz potencjalne właściwości jego standaryzowanych ekstraktów.

Pojedyncze badania kliniczne dotyczyły między innymi parametrów hormonalnych u mężczyzn, gęstości mineralnej kości u kobiet po menopauzie czy reakcji organizmu na wysiłek fizyczny.

Nie oznacza to jednak, że mumio jest lekiem na konkretne choroby.

Wiele badań obejmuje niewielkie grupy uczestników, wykorzystuje konkretny standaryzowany ekstrakt i nie zawsze można przenosić ich wyniki na każdy produkt dostępny na rynku.

To szczególnie ważne w przypadku naturalnego materiału o zmiennym składzie.

Bardziej rozsądne jest więc stwierdzenie, że shilajit jest interesującym i intensywnie badanym surowcem, niż przypisywanie mu działania leczniczego potwierdzonego dla wszystkich zastosowań.

Dlaczego oczyszczanie mumio jest tak ważne?

Mumio jest materiałem pozyskiwanym ze środowiska naturalnego. Z tego powodu przed przeznaczeniem do spożycia powinno przejść odpowiedni proces oczyszczania.

W literaturze naukowej zwraca się uwagę między innymi na możliwość występowania w próbkach różnych pierwiastków, w tym metali.

Nie oznacza to, że każdy produkt z mumio jest niebezpieczny. Pokazuje natomiast, dlaczego kontrola jakości ma szczególne znaczenie.

Przy wyborze produktu warto zwracać uwagę na to, czy producent:

• podaje pochodzenie surowca,
• opisuje sposób jego oczyszczania,
• wykonuje analizy laboratoryjne,
• kontroluje obecność zanieczyszczeń,
• udostępnia badania lub certyfikaty dotyczące konkretnego produktu.

Sama nazwa „shilajit premium” nie jest dowodem jakości.

Mumio w żywicy, tabletkach czy kapsułkach?

Na rynku można znaleźć mumio w kilku formach.

Najbardziej charakterystyczna jest gęsta masa przypominająca żywicę. Dostępne są jednak również ekstrakty suche, kapsułki, tabletki oraz proszki.

Nie można automatycznie powiedzieć, że jedna forma zawsze jest najlepsza.

Ważniejsze jest to, co faktycznie znajduje się w produkcie.

W przypadku kapsułek warto sprawdzić, czy zawierają czyste mumio lub ekstrakt, czy również substancje dodatkowe. Przy produktach standaryzowanych należy sprawdzić, czego dokładnie dotyczy standaryzacja.

Z kolei w przypadku naturalnej formy mumio istotne są pochodzenie i sposób oczyszczania.

Jak rozpoznać produkt dobrej jakości?

Internet pełen jest domowych testów na „prawdziwość” mumio. Można znaleźć porady dotyczące rozpuszczania w wodzie, zapachu, twardnienia czy zachowania materiału po podgrzaniu.

Takie obserwacje mogą powiedzieć coś o konsystencji produktu, ale nie zastąpią analizy laboratoryjnej.

Nie pozwalają sprawdzić zawartości metali, dokładnego profilu mineralnego czy obecności ewentualnych zanieczyszczeń.

Dlatego przy wyborze mumio rozsądniej jest spojrzeć na dokumentację producenta niż polegać wyłącznie na prostych testach wykonywanych w domu.

Czy mumio jest dla każdego?

Naturalne pochodzenie nie oznacza automatycznie braku przeciwwskazań.

Osoby chorujące przewlekle, kobiety w ciąży i karmiące, osoby przyjmujące regularnie leki oraz osoby planujące podawanie suplementu dzieciom powinny wcześniej omówić suplementację z lekarzem lub farmaceutą.

Znaczenie ma także przestrzeganie zaleceń producenta dotyczących porcji.

Nie warto zakładać, że zwiększenie ilości suplementu automatycznie zwiększy jego potencjalne korzyści.

Mumio – tradycyjny surowiec w nowoczesnym świecie suplementów

Popularność mumio dobrze pokazuje, jak tradycyjne surowce trafiają do współczesnego świata suplementacji.

Jeszcze niedawno shilajit był w Europie produktem niszowym. Dzisiaj występuje w żywicy, tabletkach, kapsułkach, proszkach, a nawet wieloskładnikowych suplementach dla sportowców.

Wraz ze wzrostem popularności rośnie jednak znaczenie kontroli jakości.

W przypadku substancji naturalnej, której skład zależy od miejsca pochodzenia i sposobu przetwarzania, pytanie „czy to mumio?” nie powinno być jedynym zadawanym przed zakupem.

Równie ważne są pytania:

• skąd pochodzi surowiec,
• w jaki sposób został oczyszczony,
• czy gotowy produkt został przebadany,
• co dokładnie zawiera,
• czy producent udostępnia wiarygodną dokumentację.

To właśnie te informacje pomagają odróżnić produkt o dobrze opisanym pochodzeniu od suplementu opierającego swój przekaz głównie na popularności nazwy shilajit.

Podsumowanie

Mumio, znane również jako shilajit, jest naturalnym materiałem organiczno-mineralnym o wielowiekowej historii stosowania. Jego najbardziej charakterystycznymi elementami są substancje humusowe, minerały oraz szereg innych związków występujących w różnych proporcjach.

Nie istnieje jednak jeden uniwersalny skład każdego mumio.

Pochodzenie geograficzne, naturalna zmienność, oczyszczanie i późniejsze przetwarzanie sprawiają, że produkty dostępne na rynku mogą znacznie się od siebie różnić.

Dlatego przy wyborze mumio warto patrzeć nie tylko na atrakcyjne obietnice i nazwę produktu. Znacznie więcej mówi jego pochodzenie, sposób przygotowania oraz rzeczywista dokumentacja jakości.

Źródła

Kamgar E., Kaykhaii M., Zembrzuska J., „A Comprehensive Review on Shilajit: What We Know about Its Chemical Composition”, Critical Reviews in Analytical Chemistry.

Stohs S.J., „Safety and efficacy of shilajit (mumie, moomiyo)”, Phytotherapy Research.

Materiały dotyczące charakterystyki i badań laboratoryjnych mumio/shilajit dostępne w bazie PubMed.

Artykuł zewnętrzny.